Rozwój mowy potrafi budzić wiele pytań. Czy moje dziecko mówi już tyle, ile powinno? Czy to normalne, że nie wymawia jeszcze niektórych głosek? Jak mogę je wspierać, nie wywierając presji? Etapy rozwoju mowy przedszkolaka znajdziesz w mojej książce “ Czy moje dziecko mówi wyraźnie.Poradnik logopedyczny z ćwiczeniami dla dzieci od 3 do 7 lat”.
WYGADANY TRZYLATEK
Mowa trzylatków jest wystarczająco wyraźna i zrozumiała nie tylko dla najbliższego otoczenia, ale również dla obcych ludzi. Trzylatki mówią dużo i chętnie komunikują się z różnymi osobami, wypowiadają znaczące słowa i zdania adekwatne do sytuacji, wyrażają swoje potrzeby i emocje za pomocą języka, domagają się uwagi dorosłych, inicjują i podtrzymują komunikację, podejmują próby zabaw z dziećmi, potrafią krótko opowiedzieć, co robiły w przedszkolu, recytują krótkie wierszyki, śpiewają piosenki, zadają pytania, a także budują zdania proste oraz złożone.
Trzylatek powinien oddychać nosem, bawić się i spać z zamkniętą buzią, pić z kubka otwartego, gryźć i żuć twarde pokarmy, spożywać posiłki z zamkniętą buzią i co najważniejsze – NIE POWINIEN WSUWAĆ JĘZYKA MIĘDZY ZĘBY PODCZAS MÓWIENIA. Obserwuj buzię swojego dziecka w czasie mówienia – popatrz na ułożenie języka. Jeśli Twoje dziecko wsuwa język między zęby, ślini się, ma mokre usta, nie czekaj z wizytą u logopedy, ponieważ nawyk wsuwania języka między zęby utrwala się szybko, co znacznie wydłuża czas terapii logopedycznej.
EKSPLOZJA PYTAŃ U CZTEROLATKA
Czterolatki mówią bardzo dużo i posługują się zdaniami złożonymi. Ich wypowiedzi są coraz dłuższe i bardziej rozbudowane. Na tym etapie rozwoju mowy dzieci tworzą nowe słowa poprzez analogię, tzw. neologizmy dziecięce, np. “biegownia” oznacza “bieżnię”, “hulajka” oznacza “hula-hoop”. Czterolatki zasypują rodziców pytaniami o wszystko. W tym wieku większość pytań zaczyna się od “dlaczego”, w ten sposób dzieci poznają nowe słowa i odkrywają skomplikowane relacje zachodzące pomiędzy wydarzeniami i zjawiskami. Czterolatki coraz lepiej wyrażają własne potrzeby i nazywają swoje emocje, a także rozumieją związki przyczynowo-skutkowe oraz relacje czasowe. W tym wieku zaczyna kształtować się u dzieci umiejętność narracji – dzieci opowiadają o tym, co robiły w przedszkolu, potrafią stworzyć prostą opowieść. Czterolatki lubią zabawy tematyczne, potrafią odgrywać różne role w tych zabawach i chętnie uczestniczą w zabawach grupowych. Na tym etapie rozwoju mowy dzieci wypowiadają większość głosek języka polskiego poza głoskami szumiącymi: SZ, Ż, CZ, DŻ oraz głoską R. Czterolatki wymawiają poprawnie głoski syczące: S, Z, C, DZ. Prawidłowa wymowa głosek syczących: S, Z, C, DZ polega na ułożeniu czubka języka za zębami (język powinien układać się i pracować symetrycznie). Parasygmatyzm potocznie nazywany seplenieniem polegający na zamianie głosek: SZ, Ż, CZ, DŻ na S, Z, C, DZ jest zjawiskiem rozwojowym (nie jest wadą wymowy) do 5. roku życia, co oznacza, że czterolatek może mówić: “syba”, “zubr”, “capka”, “dzip” pod warunkiem, że głoski: S, Z, C, DZ są prawidłowo realizowane (z językiem wewnątrz jamy ustnej).
UWAGA! JEŚLI DZIECKO ZNIEKSZTAŁCA DŹWIĘKI MOWY, NP. WYMAWIA GŁOSKĘ S ORAZ INNE GŁOSKI JĘZYKA POLSKIEGO Z JĘZYKIEM MIĘDZY ZĘBAMI, TO BEZ WZGLĘDU NA WIEK WYMAGA ONO SZYBKIEGO WSPARCIA LOGOPEDY, ZANIM NIEPRAWIDŁOWY WZORZEC GŁOSKI SIĘ UTRWALI.
SZAFA ZAMIAST SAFA, CZYLI JUŻ CZAS NA GŁOSKI SZUMIĄCE
Pięciolatki zadają dużo pytań i swobodnie komunikują się zarówno w domu, jak i poza domem. Coraz częściej budują zdania poprawne gramatycznie i prawidłowo odmieniają wyrazy. W mowie dzieci pojawia się dużo nowych i ciekawych słów, tzw. neologizmów dziecięcych. Pięciolatki wymawiają prawidłowo głoski szumiące: SZ, Ż, CZ, DŻ, które pojawiają się w ich mowie między 4. a 5. rokiem życia. Pięcio- i sześciolatki, które nie wymawiają głosek szumiących lub zniekształcają je, wymagają wsparcia logopedy, który określi przyczynę braku wspomnianych dźwięków – zbada słuch fonemowy dziecka, oceni budowę i sprawność narządów mowy, kontrolę i siłę mięśni orofacjalnych, sprawdzi, czy dziecko prawidłowo oddycha, połyka, gryzie, żuje i pionizuje język, oraz zaleci odpowiednie ćwiczenia. Brak głoski R u pięciolatków mieści się w normie rozwojowej. Głoska R pojawia się u dzieci ok. 6 roku życia.
SZEŚCIOLATEK WYMAWIA GŁOSKĘ R
Sześciolatki rozumieją i budują zdania wielokrotnie złożone, posiadają bogaty zasób słów i swobodnie komunikują się zarówno w domu, jak i poza nim. Rozumieją żarty oraz proste metafory. Posługują się wszystkimi częściami mowy i budują zdania poprawne gramatycznie. Sześciolatki prawidłowo wymawiają wszystkie głoski języka polskiego, w tym najtrudniejszą głoskę R, która pojawia się w rozwoju mowy dziecka najpóźniej – między 5. a 6. rokiem życia.