Znaczenie słuchu fonemowego w rozwoju mowy dziecka

Wyróżniamy trzy typy słuchu: fizyczny, muzyczny i fonemowy. Tak jak dwa pierwsze są znane większości ludzi, tak ostatni jest znany zazwyczaj tylko logopedom. Stąd pomysł na artykuł napisany przede wszystkim z myślą o rodzicach, którzy są obserwatorami i słuchaczami swoich dzieci, spędzają dużo czasu ze swoimi pociechami i często są pierwszymi osobami obserwującymi u swoich dzieci trudności ze słuchem i w konsekwencji z rozwojem mowy. Mam nadzieję, że informacje zawarte w artykule ułatwią rodzicom monitorowanie rozwoju słuchu fonemowego dzieci, a w razie wątpliwości skłonią do konsultacji z logopedą.

Słuch fonemowy to termin dobrze znany logopedom, dotyczy umiejętności różnicowania głosek podobnie brzmiących oraz odróżniania ich znaczenia np. „kura-góra”, „Tomek-domek”.  Rozwija się tylko wtedy, kiedy dziecko ma sprawny słuch fizyczny, czyli słyszy i reaguje na dźwięki i odgłosy otoczenia np. pukanie do drzwi, odgłos karetki, szelest papierka po cukierku itp.

Różnicowanie głosek "t" - "d", "k" - "g"
Różnicowanie głosek „t” – „d”, „k” – „g”

Sprawny słuch jest decydującym czynnikiem wpływającym na rozwój mowy dziecka, ponieważ warunkuje dojrzewanie słuchu fonemowego, który umożliwia dziecku rozróżnianie głosek podobnie brzmiących np. [p – b] w słowach „pa-pa” na pożegnanie i „baba” na babcię.

OKRES NIEMOWLĘCY

Kształtowanie słuchu fonemowego rozpoczyna się w drugim półroczu życia dziecka, gdy niemowlę świadomie naśladuje dźwięki mowy. Wielokrotne powtórzenia pojedynczych sylab [ta] [da] oraz ciągów sylabowych [ta-ta-ta] [da- da- da] stymulują rozwój słuchu fonemowego oraz praksji oralnej (wykonywanie precyzyjnych i celowych ruchów narządów mowy).

Aleksander 6 miesiąc
Aleksander 6 miesiąc

Niemowlęta wykazują wysoką wrażliwość na różnorodne dźwięki i utrwalają w tym czasie słuchowo-ruchowo-czuciowe wzorce głosek. Na przykład plując i parskając w okresie głużenia oraz gaworzenia zdobywają umiejętność sprawnego zwierania i otwierania warg, która warunkuje rozwój głosek wargowych [p], [b], [m]. Rodzice, którzy odpowiadają na dźwięki swoich pociech, podtrzymują i inicjują dialog mimiczno-wokaliczny, wspierają rozwój słuchu fonemowego https://logopediadladzieci.pl/dialog-z-niemowlakiem/

W tym czasie rozwija się również umiejętność nawiązywania i podtrzymywania kontaktu wzrokowego, która odgrywa ważną rolę w rozwoju mowy dziecka.

Jeżeli niemowlę nie naśladuje dźwięków mowy oraz odgłosów otoczenia i nie odpowiada sylabami na stymulację językową rodzica, to wskazana jest konsultacja z logopedą.

OKRES PONIEMOWLĘCY I PRZEDSZKOLNY

Dziecko z wiekiem doskonali swój słuch fonemowy. Stymulacja słuchowa, czyli rozmowy, wspólne oglądanie i nazywanie obrazków w książeczkach, czytanie wierszyków i bajek, śpiewanie, naśladowanie różnorodnych dźwięków oraz odgłosów otoczenia (brrrum na auto, hau hau na pieska, bam bam np. kiedy coś upada) to aktywności, które wspierają rozwój słuchu fonemowego, który jest jednym z wielu czynników umożliwiających opanowanie poprawnej wymowy wszystkich głosek języka polskiego (np. różnicowanie głosek szumiących i syczących w takich wyrazach jak np. sum-szum, kasa-kasza, kos-kosz).

UWAGA!

Środowisko ubogie językowo, w którym liczba kontaktów słownych jest mała, brakuje naturalnej stymulacji rozwoju mowy, czyli rozmów z opiekunami, zamiast książek i czytanych bajek są bajki oglądane w telewizji, na tablecie lub smartfonie, skutkuje m. in. niskim poziomem rozwoju słuchu fonemowego dziecka i w konsekwencji nieprawidłowym rozwojem mowy.

PAPA –BABA, PAM-BAM, TAM-DAM

Od końca 1. roku życia dzieci utrwalają wymowę głosek wargowych [p], [b], [m], [t], [d] w różnych kombinacjach sylabowych oraz uczą się nowych dźwięków mowy. Coraz częściej w mowie dziecka pojawiają się opozycje jak np. [pa-ba], [ta-da], [ko-go] które świadczą o umiejętności wypowiadania zarówno dźwięcznych, jak i bezdźwięcznych głosek. To ważne obserwacja, ponieważ u wielu dzieci w wieku przedszkolnym występuje mowa bezdźwięczna  zaliczana do wad wymowy, polegająca na ubezdźwięcznianiu głosek dźwięcznych np. mówieniu tom zamiast dom, pułka zamiast bułka, supa zamiast zupa.

PA-PA-PA, -PA-PA-PA–

TERAZ POWTÓRZ TAK JAK JA

BA-BA-BA, BA-BA-BA – CZY POTRAFISZ TAK JAK JA?

Codzienne czynności takie jak: karmienie, pielęgnacja, zabawa i inne aktywności są okazją do naturalnej i swobodnej stymulacji rozwoju mowy. Wystarczy wsłuchiwać się w produkcje dźwiękowe malucha, powtarzać je, podtrzymywać, a także proponować różne dźwięki i czekać na odpowiedź dziecka. Ciekawą propozycją jest również śpiewanie sylabami znanych melodii jak np. „Wlazł kotek na płotek”, „Panie Janie” itp. Z doświadczenia wiem, że takie zabawy słuchowe nie tylko rozwijają potencjał słuchowy dziecka, ale przede wszystkim wyzwalają mnóstwo radości, zacieśniając więzi między dzieckiem a opiekunem.

BADANIE SŁUCHU FONEMOWEGO

Badanie słuchu fonemowego u trzylatka nie ma sensu, ponieważ rozwój umiejętności różnicowania dźwięków mowy nie jest jeszcze zakończony. Najwcześniej badanie przeprowadza się u dzieci w wieku pięciu lub sześciu lat, które wymawiają większość głosek języka polskiego. Brak głosek szumiących, czyli [sz], [ż], [cz], [dż] oraz głoski przedniojęzykowo-dziąsłowej [r] w tym wieku jest powodem do konsultacji z logopedą. Słabo rozwinięty słuch fonemowy może być przyczyną wady wymowy.

Ćwiczenia słuchu fonemowego u sześciolatka
Ćwiczenia słuchu fonemowego u sześciolatka

Opracowanie: mgr Anna Skiba, logopeda, neurologopeda kliniczny, specjalista wczesnej interwencji logopedycznej, autorka poradnika „Rozwój maluszka w małym paluszku. Rozwój dziecka od 0-3 lat. Pytania, odpowiedzi i krótkie wyjaśnienia. Dla rodziców i terapeutów”.

 

 

 

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *